voor wijkbewoners
luchtvervuiling

Normen voor luchtkwaliteit

In het ambtelijke jargon kennen we genoeg woorden voor veel verschillende (typen) normen, zoals grenswaarden, richtlijnen, streefwaarden, advieswaarden, informatie- en alarmdrempels. Maar ondanks die vele termen bleek uit onderzoek van Milieudefensie in 2018, dat de regels voor luchtkwaliteit onze gezondheid te weinig beschermen. “Er gelden schokkend veel slappere regels voor giftige stoffen die overal in de lucht zitten, dan voor andere stoffen, die relatief zeldzaam zijn.” Je kunt het onderzoek, dat is uitgevoerd door Royal HaskoningDHV hier downloaden.

In het onderzoek heeft men de normen vergeleken van stikstofdioxide en fijnstof ten opzichte van andere stoffen die in de lucht kunnen zitten, zoals benzeen, asbest en vinylchloride. Het inademen van veel stikstofdioxide en fijnstof onder andere kan leiden tot astma, hartproblemen en sterfte. Veel mensen kunnen ziek worden en overlijden omdat ze giftige stoffen inademen, zelfs als de overheid zich aan de wet houdt. De normen voor stikstofdioxide en fijnstof zijn honderden tot zelfs tienduizenden malen slapper dan de normen van andere giftige en kankerverwekkende stoffen. Dat terwijl fijnstof en stikstofdioxide overal in de lucht zitten. Momenteel sterven er jaarlijks zeker 12.000 mensen door stikstofdioxide en fijnstof.

luchtvervuiling

Bepaling van de normen

Normen worden op drie verschillende manieren bepaald:

  • Voor toxische stoffen geldt een ‘drempelwaarde’. Daarbij wordt er van uitgegaan dat een bepaalde hoeveelheid niet leidt tot gezondheidsschade. Met ander woorden: van een heel klein beetje van deze stof wordt je niet ziek. Idealiter zijn alle normen ten minste gelijk aan de drempelwaarden.
  • Bij kankerverwekkende stoffen gaat het heel anders. Voor de normen van die stoffen geldt geen drempelwaarde, omdat ervan uitgegaan wordt dat je zelfs van de kleinst mogelijke hoeveelheid ziek kunt worden. De norm wordt zo gesteld dat 1 op de miljoen mensen per jaar kanker krijgt (van welk type dan ook). Hierbij spelen politieke en economische belangen geen rol. Men spreekt hier van Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS).
  • Voor stikstofdioxide en fijnstof gaat het weer anders: daar wordt niet vooraf vastgesteld wat het maximale risico is, maar geldt de afweging tussen gezondheidsrisico’s, kosten en ‘haalbaarheid’. Hierbij spelen politieke en economische belangen dus wél een rol.

WHO versus Europese normen luchtkwaliteit

De in 2018 door de Gezondheidsraad uitgebrachte rapporten gaan ook in op de normen voor luchtkwaliteit. Onomwonden wordt gesteld: “Er is nog aanzienlijke gezondheidswinst te behalen. Om dat te bereiken zouden de gezondheidskundige advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) aangehouden kunnen worden bij het verder verminderen van de luchtvervuiling. En nog minder luchtverontreiniging zou nog beter zijn. De gezondheidskundige advieswaarden zijn met name voor fijnstof strenger dan de Europese normen, maar zelfs bij concentraties luchtverontreiniging onder die advieswaarden zijn nog effecten op de gezondheid van mensen waargenomen.”

De Europese normen werden met name door Frankrijk en Duitsland afgezwakt om de eigen auto-industrie te beschermen.

EU-grenswaarden en WHO-advieswaarden

In de onderstaande tabel wordt er een samenvatting gegeven van de EU-grenswaarden en de advieswaarden van de WHO voor NO2, fijn stof en benzeen. Bron: Europese wetgeving luchtverontreiniging.

tabel EU en WHO
EU-grenswaarden en WHO-advieswaarden

Uit de tabel blijkt dat de WHO-advieswaarden beduidend strenger zijn dan de EU-grenswaarden (deze zijn vastgelegd in de regelgeving). Ook onder de grenswaarden is luchtverontreiniging nog schadelijk. Daarom is er beleid om de luchtkwaliteit verder te verbeteren. Schone lucht is belangrijk voor de volksgezondheid. Om dat te bereiken heeft de overheid in 2020 het Schone Lucht Akkoord (SLA) opgesteld. De rijksoverheid, provincies en gemeenten hebben met elkaar afgesproken de luchtkwaliteit in Nederland tot 2030 verder te verbeteren. Ook Nijmegen heeft zich bij dit SLA aangesloten.

Links met aanvullende informatie

Grenswaarden en andere luchtkwaliteitsnormen

Normen luchtkwaliteit (Rijksoverheid)

Luchtkwaliteit (Compendium voor de Leefomgeving)

Luchtkwaliteitsnormen (RIVM)

Luchtvervuiling (Milieucentraal)