voor wijkbewoners
Fijnstof

Fijnstof

Fijnstof is een verzamelnaam voor uiteenlopende kleine deeltjes in de lucht. Een deel van het fijnstof komt van natuurlijke bronnen zoals opwaaiend stof, opstuivend zand en zeezout. Maar zo’n 75- 80% van het fijnstof komt in de lucht door menselijk handelen. Fijnstof ontstaat bij de verbrandingsprocessen (roet) in de industrie, in het verkeer (uitlaatgassen en slijtage van banden) en bij het overslaan van bulkgoederen. Het komt ook vrij bij veehouderij en landbouw, door houtstook en het roken van tabak.

Primair fijnstof ontstaat door verbranding, wrijving en verdamping. Secundair fijnstof ontstaat doordat gassen (NOx, SO2, NH3, vluchtig organisch, ozon) zich verbinden tot vaste deeltjes. Deze kunnen zich ook aan primaire deeltjes hechten. Fijnstof wordt ingedeeld naar de grootte van de deeltjes. Daarvoor wordt de afkorting PM gebruikt: Particulate Matter.

fijnstof en effecten
Hoe diep kan fijnstof in het lichaam doordringen en wat zijn dan de gezondheidseffecten
  • PM10 zijn deeltjes met een diameter kleiner dan 10 micrometer (ter referentie: een menselijke haar is gemiddeld zo’n 50 – 70 micrometer dik, dus zo’n 5 keer groter). Deze deeltjes worden grotendeels in de slijmvliezen van de neus en keel afgevangen.
  • PM2,5 zijn deeltjes met een diameter kleiner dan 2,5 micrometer. Van de deeltjes van 0,1 tot 2,5 micrometer wordt 80% weer uitgeademd, zo’n 20% blijft achter in de longblaasjes!
  • PM0,1 is ultrafijnstof, kleiner dan 0,1 micrometer. Ultrafijnstof is extra gevaarlijk omdat het diep in de longen achterblijft en ook tot in de bloedbaan kan doordringen. Ultrafijnstof is eigenlijk niet goed te meten. Recent onderzoek van het RIVM wijst echter uit dat kortdurende blootstelling aan ultrafijn stof tot acute gezondheidseffecten kan leiden. De Gezondsheidsraad heeft nu alle wetenschappelijke kennis rondom ultrafijnstof geactualiseerd en doet aanbevelingen om de uitstoot van ultrafijnstof te beperken.
fijnstof in het lichaam
Effecten van fijnstof in het lichaam

Bronnen van fijnstof

Een korte opsomming van de verschillende bronnen van fijnstof en het soort deeltjes:

  • Verkeersuitstoot (roet, PM1, PM0,1)
  • Openhaarden / open vuur, houtkachels (roetdeeltjes, PM 2,5, PM1, PM0,1)
  • Industrie (roetdeeltjes, PM1, PM0,1)
  • Agricultuur (stofdeeltjes PM10, PM2,5, virussen PM0,1, bacteriën PM10- PM1, endotoxinen PM0,1)
  • Op- en overslag van b.v. kolen, erts, graan (roet-, stof-deeltjes, PM0,1)
  • Elektriciteitscentrales en stookinstallaties (zoals ook biomassacentrales!) (roetdeeltjes, PM0,1)
  • Scheepvaart (roetdeeltjes, PM0,1)
  • Opstijgende en dalende vliegtuigen (PM0,1)
  • Banden slijtage (stofdeeltjes, PM10, PM2,5, PM0,1)
  • Bouw (cement, grofstof, >PM10-PM10)
  • Natuur (pollen, allergenen, schimmels, virussen, bacteriën)
  • Zeelucht (zoutdeeltjes, >PM10)
  • Sahara (grof mineraalstof, >PM10).
Fijnstof
Indeling fijnstof

Naast de grootte van de deeltjes en hoe ver ze in het lichaam binnendringen, zijn er ook toxische (giftige) effecten door de aard van de stof (stikstof – NOx, zwaveldioxide, SO2, ammoniak – NH3, vluchtig organisch zoals benzeen en tolueen, O3 – ozon, enzovoorts). Sommige van deze stoffen zijn kankerverwekkend.

Nederland

Fijnstof in de lucht boven Nederland komt voor ongeveer twee derde uit naburige landen. Nederland zelf produceert meer fijnstof dan wat via andere landen binnenwaait. Fijnstof is een grensoverschrijdend milieuprobleem.

Rapporten van de Gezondheidsraad

In 2018 heeft de Gezondheidsraad een aantal wetenschappelijke rapporten uitgebracht over de luchtverontreiniging en de gezondheidseffecten daarvan. Naar schatting leiden concentraties van fijnstof, stikstofdioxide en ozon tot 12.000 vroegtijdige sterfgevallen per jaar. Blootstelling aan deze stoffen brengt ook nadelige gezondheidseffecten met zich mee, zoals het ontstaan en verergeren van luchtweg- en longaandoeningen, inclusief longkanker. Ook het ontstaan en verergeren van aandoeningen aan hart en bloedvaten worden toegeschreven aan de nadelige effecten van de luchtverontreiniging. Via deze pagina van de Gezondheidsraad kun je de rapporten inzien en downloaden.

Links

Luchtvervuiling en gezondheid – GGD Leefomgeving

Luchtkwaliteit in Gelderland – rapport GGD’en Gelderland uit 2019

e-Magazine Luchtkwaliteit – GGD’en Gelderland

Luchtkwaliteit en gezondheid – presentatie GGD Midden Gelderland 31 maart 2021

Hoe gezond is de lucht bij jou? – Doe de test van het Longfonds

Luchtmeetnet – Landelijk Luchtmeetnet RIVM

CheckJePlek – Atlas Leefomgeving

Dossier Fijnstof – RIVM

Emissie naar lucht, water en bodem – Compendium voor de Leefomgeving (CLO), het CLO is een samenwerkingsverband van CBS, PBL, RIVM en WUR.

Emissieregistratie, Condenseerbaar fijnstof uit houtkachels – Rijksoverheid

Gezondheid – Kenniscentrum InfoMil (over effecten op gezondheid van fijnstof)

Wat is ultrafijnstof?